معنی پته چیست؟

پتـه در معنای لغوی به مفهوم پشم و کرک است و از ریشه پت گرفته شده است. در فرهنگ نامه معین پته به پشم نرمی اطلاق می شود که از بن موی بز بدست آمده و برای درست کردن شال مورد استفاده قرار می گیرد.(گلیم کردستان و مواد اولیه مورد استفاده در گلیم کردستان) پته دوزی عموما با طرح های گل و بته و ترنج همراه است و بوته های رنگی در آن زیاد به چشم می خورد.

پته دوزی به نوعی دوخت گل و بته با دست بر روی شال‌های کرکی گفته می‌شود که در کرمان انجام می‌شود و برای دوخت سجاده، جلد قرآن، رومیزی، جانماز، پرده، کوسن و زیر لیوانی استفاده می‌شود.

پته کرمان هنرآفرینی زنان و دختران هنرمند

هزاران هزار بار سوزن توسط سرپنجه هنرمند یک بانوی کرمانی بر روی شال زده می‌شود تا با نخ‌هایی به رنگ عنابی، مشکی، سبز روشن و تیره، زرد، نارنجی، قرمز، آبی روشن و تیره، سبز ماشی و لاکی، بُته جقه‌ای، ترنج و پیچک ترنجی، سروچه‌ای و یا نقش حیوان و گُلی بر روی پارچه پدیدار شود و زیباترین سوزن‌دوزی جهان خلق شود.

زیبایی پته کرمان با هیچ‌یک از سوزن‌دوزی‌ها قابل مقایسه نیست، هر چه بیشتر به پته‌های زیبای کرمانی نگاه کنی، بیشتر و بیشتر مجذوب این هنرآفرینی زنان و دختران هنرمند دیار کریمان می‌شوی.

هنرمندان پته دوز که معمولا زنان و دختران خانه دار هستند با کمک سوزن نقش‌های ذهنی را که تلفیقی از پندار‌ها و بینش‌های شخصی خودشان است را به وسیلهٔ کوک‌های نخی رنگی روی زمینه پارچهٔ پشمی ضخیم یا همان عریض می‌دوزند.

درباره پته کرمان

پته دوزی یکی از زیباترین و قدیمی ترین سوزن دوزیهای سنتی ایران است که در تاریخ گذشته فرهنگی کرمان ریشه عمیقی دارد .

پارچه پته دوزی دارای ظرافت و زیبائی خاصی است که از سوزن دوزیهای ظریف پوشیده شده است و تنها در کنار طرحهای دوخته شده فضای بسیار کمی از زمینه به صورت ساده باقمی ماند و گاهی هم تمام زمینه سوزن دوزی دشه و گوئی زمنیه ای در کار نیست.

به طور متوسط برای دوخت هر متر پته به حدود ۴۰۰۳۳۷۵ گرم نخ احتیاج دارد. دوخت خطهای کشیده شده در شال را تماماً خط دوزی می کنند که همان ساقه دوزی است برای پارچه های قرمز خط دوزی مشکی است پارچه سفید خط دوزی زرد است.

پارچه مشکی و سبز خطهای آن به رنگ زرد دوخته می شود. بعد از اینکه خط دوزی تمام شد خطوط اصلی نقش که ساقه دوزی شد داخل آن با شیوه خاصی از سوزن دوزی پر می شود که اصطلاحاً پتک چهارگوش می گویند این دوخت معمولاً بین خطوط موازی حاشیه باریکی وجود دارد که از دوخت تیک چهارگوش پر می شود.

نقوش پته دوزی

به عقیده برخی نقوشی که بر پته ها دوخته می شود ریشه در افسانه ها و اساطیر دارد؛ برخی آن را نشانه ای رمزگونه به معنای شعله آتشکده های زرتشتی و یا تمثیل گلابی، بادام و درخت هندی  می دانند؛ اما برخی دیگر این عقاید را رد می کنند و می گویند پته تمثیل سرو است، سروی که از یار جدا مانده و خم شده است.

نقوش پته به دوسته تقسیم می شوند: نقوش بوته ای مانند بته جقه، لچک ترنج، سرو، بته میری، افشان و ترمه ای و دسته ی دوم نقوش درختی مانند ترنجداری، سروی، گلدانی، جانوری و پرنده ای که به اصطلاح آن را درخت زندگی گویند.

پته کرمان مهر اصالت گرفت

پته کرمان به همراه ۱۱ صنایع دستی دیگر استان کرمان موفق به دریافت مهر اصالت یونسکو شده است و این به معنی اصالت و مرغوبیت پته کرمان و معرفی این اثر فاخر به جهان است.

معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمان در پاسخ به این سئوال خبرنگار فارس که چرا در زمینه قیمت‌گذاری عادلانه برای پته اقدامی صورت نمی‌گیرد، تصریح کرد: سازمان صنعت، معدن و تجارت و اتحادیه‌های صنفی باید وارد بحث قیمت‌گذاری شوند تا برچسب کار هنری و کار بازاری از هم تفکیک شود.

معروف‌ترین پته در آرامگاه شاه نعمت‌الله‌ولی

یکی از معروف‌ترین پته‌ها در مقبره شاه نعمت‌الله‌ولی ماهان در کرمان است که یکی از پرکارترین پته‌های تولید شده در ایران بوده و بیش از یک قرن از عمر آن می‌گذرد.

معروفترین نقوش پته شامل پته میری، پته ترمه‌ای، پته جقه‌ای، پته بادامی، پته سربندی، پته افشاری و پته کردستانی و طرح‌های پته‌دوزی شامل پیچک ترنج، سروچه، نقوش حیوانی به ویژه پرندگان و لچک ترنجی است.

در دوخت پته از چه وسایلی استفاده می‌شود؟

پته از عریض که پارچه زمینه آن است و ریس که نخ‌های رنگین برای دوخت روی آن می‌باشد به وجود می‌آید. همچنین از سوزن تپستری برای دوخت ریس روی عریض استفاده می شود.

عریض در پته دوزی

ارچه‌ای دستباف پشمی است که در قدیم با دستگاه‌های بافندگی چوبی تولید می‌شد و از آن برای دوخت کت، دامن و پالتو استفاده می‌کردند. ولی امروزه دستگاه‌های چوبی جای خود را به دستگاه‌های برقی دادند و پس از آن نیز به مرور بافته‌های صنعتی جانشین عریض‌های دستباف شد و هم اکنون پته‌های استان کرمان نیز بیشتر این نوع پارچه‌های صنعتی تهیه می‌شوند.

ریس در پته دوزی

ریس نوعی نخ پشمی ‌دست ریسی شده یا ریسیده شده به وسیلهٔ ماشین است که در رنگ‌های عنابی، مشکی، سبز روشن، سبز تیره، زرد، نارنجی، قرمز، آبی‌تیره، سبز ماشی، لاکی و… مورد استفادهه پته دوزان قرار می‌گیرد. میزان مصرف ریس در پته به نوع نقش و ضخامت یا نازکی نخ مورد مصرف بستگی دارد. اما به ط‌ور متوسط رودوزی هر متر پته به‌ حدود ۴۰۰ گرم نخ احتیاج دارد.

پته در چه مواردی بیشتر کاربرد دارد؟

از آنجا که صنایع دستی جایگاه ویژه‌ای در خانه کرمانی‌ها دارد، پته با کاربرد‌های متفاوتی که دارد در جهیزیه نوعروسان به عنوان هنر اصیل و ماندگار مردم این استان حتما قرار می‌گیرد.

پته‌ها به عنوان جلد قرآن، جانماز، انواع تابلوهای تزئینی، رومیزی (کوچک و میز ناهارخوری و عسلی)، روتختی، متکا، روپشتی، کوسن، پرده، زیرلیوانی، زیر بشقابی و جای دستمال کاغذی استفاده می‌شود و به عنوان صنایع دستی مصرفی کرمانی‌ها شمرده می‌شود.

همچنین معروفترین نقوش پته، طرح پته‌ای یا درخت زندگی است که به نامهای متعدد در پته به کارگرفته می‌شود، مانند پته میری، پته ترمه‌ای، پته جقه‌ای، پته بادامی، پته سربندی، پته افشاری، پته کردستانی و غیره. از دیگر طرحهای پته دوزی، پیچک ترنج، سروچه، نقوش حیوانی بخصوص پرندگان و لچک ترنجی را می‌توان نام برد.

اساتید برجسته پته دوزی

از ان جا که اکثر هنر های رودوزی و بافندگی را بانوان در پستوی منازل خود رونق می بخشیدند هیچ گاه نامی از آن ها بر صفحه ای ثبت نشده است؛ و اگر نامی از هنرمندی در این زمینه جایی ثبت شده است نام های مردانی است که به این هنر اشتغال داشته اند. به عنوان مثال استاد فرج الله کرمانی که بقچه ی پته دوزی او که مربوز به سال ۱۲۸۰ است از قدیمی ترین و زیباترین پته هاست. متاسفانه در این عرصه هنرمندانِ گم نام بسیار فراوانند.